Forum chórzyści i śpiewacy Strona Główna chórzyści i śpiewacy
Chór Ars Cantandi oraz zespół Horeb katedry legnickiej
 
 FAQFAQ   SzukajSzukaj   UżytkownicyUżytkownicy   GrupyGrupy     GalerieGalerie   RejestracjaRejestracja 
 ProfilProfil   Zaloguj się, by sprawdzić wiadomościZaloguj się, by sprawdzić wiadomości   ZalogujZaloguj 

Chcesz schudnąć przed Sylwestrem?
Kup Teraz a 30 dniową dietę otrzymasz za darmo!
Tylko 137 zł TRIZER + indywidualna dieta
Psalm responsoryjny i jego funkcje

 
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum chórzyści i śpiewacy Strona Główna -> Liturgia
Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat  
Autor Wiadomość
Kamilka
Administrator



Dołączył: 28 Lut 2007
Posty: 501
Przeczytał: 0 tematów

Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Legnica

PostWysłany: Śro 17:10, 21 Lis 2007    Temat postu: Psalm responsoryjny i jego funkcje

Ks. Rudolf Pierskała

Psalm responsoryjny i jego funkcje


Wprowadzenie

Po pierwszym czytaniu w liturgii słowa następuje psalm responsoryjny, czyli graduał, który stanowi integralną część liturgii słowa i stanowi odpowiedź wspólnoty wiernych na usłyszane słowo Boże. W czym tkwi wartość tego elementu celebracji? Dlaczego jest uważany za "część integralną" liturgii słowa? Ze swej istoty jest psalm responsoryjny podziękowaniem za słowo Boże. Takie podziękowanie nie może jednak polegać tylko na tym, że "coś" zaśpiewamy. Należy podziękować Bogu za to, co nam w czytaniu biblijnym przekazał. Podziękowanie musi więc treściowo wiązać się z duchowym znaczeniem tego, co usłyszane słowo Boże nam przekazało i co chce w nas zaszczepić. Można by oczywiście znaleźć taką strofę jakiejś pieśni, która treściowo będzie zgadzać się z centralną myślą czytania, ale nie zawsze byłoby to takie proste. Po co jednak korzystać ze słów ludzkich, skoro można posłużyć się w tym dziękczynieniu słowem Bożym? Czy w gruncie rzeczy na słowo Boże można odpowiedzieć lepiej niż samym słowem Bożym?

1. Teologiczno-historyczne aspekty psalmu responsoryjnego

Psalmy, jako śpiew między czytaniami w mszalnej liturgii słowa, potwierdzają świadectwa z IV wieku. Śpiewano wtedy cały Psalm odpowiednio dobrany. W latach 450-550 śpiew tego Psalmu uległ skróceniu. Zawsze traktowany był jako śpiew solowy i wykonywał go jeden śpiewak. Wszyscy obecni słuchali go w modlitewnym skupieniu, rozważając tekst święty. W okresie patrystycznym śpiew międzylekcyjny w mszalnej liturgii słowa nazywano psalmus responsorius albo responsorium, który polegał na tym, że psałterzysta wykonywał odpowiedni psalm, a wierni odpowiadali wybranym refrenem. Od IX w. śpiew ten nazywano responsorium graduale. Lektor po odczytaniu fragmentu Pisma świętego opuszczał ambonę. Na jej stopnie, ale nie na szczyt, wstępował kantor, czyli psalmista. Schola śpiewała na początek jeden wiersz psalmu w bogatej gregoriańskiej melodii, a psalmista kontynuował śpiew psalmu przerywany refrenem przez scholę lub lud. Ten śpiew nazwano graduale, ponieważ był wykonywany nie z ambony, lecz z jej stopni - ad gradus. Niekiedy psalm był śpiewany jednym ciągiem przez kantora, bez refrenu, i nosił wtedy nazwę tractus, od łac. trahere - ciągnąć. Dodajmy jako ciekawostkę, że z czasem śpiew graduału stał się przywilejem diakona. Wskutek tego powstało przekonanie, że aby zostać diakonem, trzeba mieć koniecznie dobry głos. W Mszale i Lekcjonarzu papieża Pawła VI powrócono do określenia "psalm responsoryjny". Tekst psalmu responsoryjnego wyjęty jest z Księgi Psalmów albo z innej księgi biblijnej, np. jakiś kantyk biblijny, jest to więc tekst biblijny, tekst natchniony przez Ducha Świętego, tekst święty. Psalm responsoryjny zwykle jest ściśle zharmonizowany z poszczególnymi czytaniami, dlatego zależnie od rodzaju literackiego może być błaganiem, hymnem pochwalnym, lamentacją, skargą, okrzykiem uwielbienia lub też medytacją, czyli rozważaniem usłyszanego tekstu biblijnego w pierwszym czytaniu.

Psalmy bierze się zwykle z Lekcjonarza Mszalnego, ponieważ ich teksty łączą się ściśle z poszczególnymi czytaniami, a zatem wybór psalmu zależy od czytań. Jeżeli chodzi o czytania wspólne o świętych, na Msze obrzędowe, Msze w różnych okolicznościach i wotywne, wtedy wyboru psalmu dokonuje sam kapłan celebrujący liturgię, kierując się pożytkiem duchowym wiernych. Mając jednak na uwadze ułatwienie ludowi wykonania refrenu, dla różnych okresów roku liturgicznego i dla różnych kategorii świętych wybrano pewne teksty tych refrenów i Psalmów, które wolno stosować zamiast tekstów ściśle odpowiadających czytaniom, gdy Psalm się śpiewa. W każdym tomie Lekcjonarza Mszalnego podano więc pod koniec uproszczone teksty do śpiewania psalmu responsoryjnego.

Psalm responsoryjny winien być z zasady śpiewany. "Wprowadzenie teologiczno-pastoralne do Lekcjonarza Mszalnego" podaje dwa sposoby śpiewania psalmu po pierwszym czytaniu: sposób responsoryjny i sposób ciągły. Częstą praktyką jest responsoryjny sposób śpiewania psalmu, przejęty z synagogi żydowskiej, a rozpowszechniony w Kościele od IV wieku. Sposób responsoryjny, któremu w miarę możności należy przyznać pierwszeństwo, polega na tym, że psałterzysta lub kantor intonuje refren, który wszyscy powtarzają każdorazowo po kilku wersetach psalmu. Psalmista następnie śpiewa wersety psalmu, a całe zaś zgromadzenie uczestniczy przez powtarzanie refrenu - odpowiedzi, czyli responsum. Sposób ciągły polega na tym, że cały fragment psalmu jest śpiewany bez odpowiedzi ze strony wspólnoty, która tylko słucha śpiewu. Może być śpiewany przez psałterzystę lub kantora, albo przez wszystkich razem. Śpiew psalmu albo nawet samej odpowiedzi wielce dopomaga do uchwycenia duchowego znaczenia psalmu oraz ułatwia rozmyślanie nad jego treścią. W każdej kulturze należy wykorzystywać wszystkie środki sprzyjające ożywieniu śpiewu zgromadzenia, a także stosować możliwości przewidziane w Lekcjonarzu odnośnie do odpowiedzi na różne okresy liturgiczne .
Jeśli się śpiewa, można oprócz Psalmu wyznaczonego w Lekcjonarzu wziąć graduał z Graduału rzymskiego albo psalm responsoryjny bądź allelujatyczny z Graduału zwykłego, w formie określonej w tych księgach. Jeśli nie śpiewa się psalmu po czytaniu, należy go recytować w sposób sprzyjający rozważaniu słowa Bożego. Ponieważ śpiew między czytaniami jest właściwym miejscem psalmu w liturgii i stanowi integralną część liturgii słowa, dlatego nie wolno zastępować go śpiewem religijnej pieśni ludowej, a także ograniczać ilość śpiewanych strof tylko do dwóch.

Psałterzysta, czyli kantor wykonujący psalm, spełnia swoją funkcję na ambonie lub innym odpowiednim miejscu. Psalmistom zawsze stawiano wysokie wymagania fachowe. Wymagano wykształcenia muzycznego i dykcyjnego, aby tekst święty był zrozumiały i umiejętnie przybrany w szatę dźwiękową. Dzisiaj funkcję psalmisty określa się następująco: zadaniem psalmisty jest śpiewać lub recytować psalm albo jakiś inny kantyk biblijny przypadający między czytaniami. Psalmista, aby mógł poprawnie spełniać swoją funkcję, powinien koniecznie posiąść sztukę wykonywania psalmodii i zdobyć umiejętność prawidłowej wymowy i dykcji. Śpiew Psalmu między czytaniami ze swej istoty należy do solisty, a nie do zespołu, np. scholi i powinien w swoim przebiegu melodycznym mieć charakter recytatywny.

2. Funkcje psalmu responsoryjnego

Ponieważ tekst psalmu responsoryjnego ma swoje źródło w Biblii, która jest słowem Bożym, możemy mówić najpierw o jego funkcji kerygmatycznej. Wykonanie Psalmu w liturgii to głoszenie słowa Bożego. Śpiew Psalmu to szczególny sposób lektury Pisma świętego. Jednocześnie psalm responsoryjny stanowi liryczną odpowiedź człowieka na usłyszane w czytaniach słowo Boże wzywające człowieka do odpowiedzi, dlatego mówimy o funkcji responsoryjnej Psalmu. Rozwój śpiewu Psalmu w VI-VIII wieku doprowadził do odsunięcia ludu od śpiewu i do przejęcia go przez scholę cantorum, a zarazem do skracania strof Psalmu. Psalm pełnił wtedy jedynie funkcję medytacyjną, zwłaszcza w tych środowiskach, w których piękne melodie były starannie wykonywane, a treści rozumiane.

W odnowionej liturgii postawiono na pierwszym planie funkcję kerygmatyczno-responsoryjną Psalmu, sprzyjającą także pełniejszemu udziałowi w liturgii. Psalm ujmuje się także od strony aktualizacji słowa Bożego w liturgii. To ujęcie zamyka w sobie poprzednie funkcje. Staje się zaś zrozumiałe, gdy uświadomimy sobie dialogowy charakter słowa Bożego, które domaga się od człowieka przyjęcia i odpowiedzi. W liturgii Chrystus jest obecny w swoim słowie, albowiem gdy w Kościele czyta się Pismo święte, wówczas On sam mówi. Jest obecny wreszcie, gdy Kościół modli się i śpiewa psalmy. W liturgii Bóg przemawia do swojego ludu, lud zaś odpowiada Bogu śpiewem i modlitwą. Na tę funkcję wskazuje wewnętrzna struktura samej liturgii, w której Bóg uświęca człowieka przez swoje słowo. Proces ten jednak zakłada i postuluje otwarcie się człowieka i jego odpowiedź na usłyszane słowo Boże. Ta odpowiedź przez śpiew psalmu responsoryjnego staje się uwielbieniem Boga.

Czy zebrani na Eucharystię, uczestnicząc w liturgii słowa, uświadamiamy sobie, jak wielka sprawa tu się dzieje? Czy zdajemy sobie sprawę, że trwamy w dialogu z samym Bogiem, że rozmawiamy z Bogiem, a On z nami? Psalm responsoryjny jest naszą odpowiedzią wyrażającą wdzięczność i akceptację usłyszanego słowa. W lirycznym nastroju pomaga przyswoić je sobie przez modlitwę. Jest medytacją nad usłyszanym tekstem Pisma świętego, która rodzi gotowość realizowania jego wymagań w codziennym życiu i prowadzi do konkretnych decyzji.

Można by mówić także o formacyjnej funkcji psalmu responsoryjnego, którego tekst bez wątpienia jest pokarmem dla naszego ducha. Słowa Psalmu mogą być dla nas pomocą do łatwiejszej i żarliwszej modlitwy, zwłaszcza gdy składamy dzięki i wielbimy Boga w radosnym uniesieniu lub gdy wołamy do Niego pośród naszych utrapień. Ponieważ psalmy są utworami poetyckimi i pieśniami uwielbienia skłaniają o wiele bardziej do poruszenia serca śpiewających i słuchających. Przy śpiewie psalmów serce śpiewającego otwiera się na te uczucia, którymi są psalmy przepełnione, zgodnie ze swoim rodzajem literackim. Pieśni te dobrze wyrażają cierpienia i nadzieje, nędzę i ufność ludzi wszystkich czasów i miejsc, opiewają wiarę w Boga, objawienie i odkupienie. Kto chce się nauczyć modlitwy, powinien mieć w ręku psałterz i przy śpiewie psalmów łączyć myśl ze swoim głosem. Czynne uczestnictwo w wykonaniu psalmu responsoryjnego - jako kantora prowadzącego śpiew lub jako ludu odpowiadającego refrenem - może stać się dla nas okazją do formacji naszej modlitwy. Piękne melodie psalmu responsoryjnego, zróżnicowane ze względu na okresy liturgiczne, serdeczniej wyrażą naszą modlitwę zanoszoną do Boga, przyczynią się do naszej jedności we wspólnocie i nadadzą także uroczysty charakter sprawowanej liturgii.

Na koniec wskazałbym jeszcze na mistagogiczną funkcję psalmu responsoryjnego, który wprowadza nas w tajemnicę Boga. Gdybyśmy chcieli najkrócej zdefiniować Psalmy, to można byłoby powiedzieć, że są one modlitwą ludzi, którzy wiedzą, kim jest Bóg. Określenie to dlatego jest najbliższe prawdy, że Psalmy odmawiał Chrystus i my czytamy je w tej chwili w aspekcie chrystologicznym. Psalmy są pieśnią Kościoła, Oblubienicy Chrystusa, który posługuje się nimi wyśpiewując swój weselny hymn radości. Chrześcijanin uczy się z nich najgłębszego doświadczenia Chrystusa, Jego kontaktu z Ojcem. A ponieważ są one również doskonałym dziełem sztuki, odbijającym przeżycia duszy ludzkiej, odkrywa w nich własne doświadczenia. Dojrzewa także w tym jednym, najistotniejszym doświadczeniu ludzkiego życia, mianowicie w zbliżeniu się do Boga przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym. Doświadcza coraz bardziej Boga, przepełniony radością i pokojem. Mimo wszystko. Mimo, że w życiu - gdy patrzymy na prawo i lewo - nie jest łatwo zachować równowagę ducha. Przychodzimy na Mszę świętą nieraz z rozgwaru i niepokoju świata, przytłoczeni pracą i obowiązkami. Czasem poranieni i zniechęceni wzajemnym niezrozumieniem, trudnościami, konfliktami i kryzysami. Niewątpliwie obrzędy wstępne, zwłaszcza akt pokutny, mobilizują nas do wewnętrznego skupienia się. Czytania biblijne są - i powinny być - wstrząsem. Budzą niepokój, oczywiście innej natury niż "niepokój świata", budzą niepokój moralny. Śpiewany i rozważany Psalm przynosi znowu uciszenie, pokój serca. Jego obrazowość, antropologiczne zakorzenienie, egzystencjalne i pełne mocy słowo o potędze miłości i miłosierdziu Boga, liryczny nastrój, melodia - uciszają nas wewnętrznie, kładą kres wszelkiemu niepokojowi. Stwarzają niezbędny klimat do tego, by usłyszane słowo Boże zapuściło głęboko korzenie. Tylko ten może mieć pokój, kto ma w sobie pokój samego Boga. Żadne ludzkie uciszenia i "pokoje" nie wytrzymują naporu tego świata. Dlatego kiedy doświadczamy pokoju Boga w nas, śpiewamy Psalmy. Wyrażając w ten sposób uczucia duszy przepełnionej Bożym pokojem i radością.

Zakończenie

Psalm responsoryjny będąc integralną częścią liturgii słowa, ma, jak słyszeliśmy, wielkie znaczenie liturgiczne i pastoralne. Dlatego też wierni powinni być ustawicznie pouczani o przyjmowaniu słowa Boga przemawiającego w Psalmach oraz o tym, jak Psalmy stają się modlitwą Kościoła. Można to będzie z pewnością osiągnąć, jeśli najpierw duchowni zdobędą głębsze zrozumienie Psalmów zgodnie z sensem, w jakim są one śpiewane w liturgii, a następnie gdy wierni otrzymają na ten temat odpowiednią katechezę. Pewną pomocą dla wiernych mogą tu być krótkie wyjaśnienia przed wykonaniem Psalmu w liturgii wskazujące na motywy wyboru danego Psalmu oraz na związek Psalmu i refrenu z czytaniami.

Śpiewając Psalmy, rozważając je i posługując się nimi staniemy się zdolni do coraz bardziej czynnego udziału w liturgii, który jest kluczem do głębokiego i prawdziwego życia wewnętrznego oraz do poznania Boga.


Chrystus wzywa każdego dnia swoich braci i siostry, których sam powołał, aby rozmawiać z nimi, aby w Eucharystii jednoczyć ich z sobą i budować jedność między nimi, aby coraz bardziej stawali się Jego żywym i widzialnym Ciałem, ożywianym przez Ducha i zdążającym ku Ojcu.

Kongregacja ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego,
instrukcja: Życie braterskie we wspólnocie
CONGREGAVIT NOS IN UNUM CHRISTI AMOR


Post został pochwalony 0 razy
Powrót do góry
Zobacz profil autora
Wyświetl posty z ostatnich:   
Napisz nowy temat   Odpowiedz do tematu    Forum chórzyści i śpiewacy Strona Główna -> Liturgia Wszystkie czasy w strefie GMT + 4 Godziny
Strona 1 z 1

Skocz do:  

Możesz pisać nowe tematy
Możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach


fora.pl - załóż własne forum dyskusyjne za darmo
Powered by phpBB © 2001 phpBB Group

Chronicles phpBB2 theme by Jakob Persson (http://www.eddingschronicles.com). Stone textures by Patty Herford.
Regulamin